Toen Duitsland in 1940 Nederland binnen viel kreeg ook Culemborg te maken met het oorlogsgeweld. De bekende Culemborger, Otto de Beus, schreef daar in de Culemborgse Courant van 1 juni 1940 o.a. het volgende over:
“Wij Culemborgers weten nu wat bommen en granaten zijn. Wij weten nu ook wat vluchten is. Wij hebben allemaal in de onmiddellijke nabijheid van de dood vertoefd. Rond vier uur in de middag van de 14e mei trof een granaat de woning van het echtpaar Bosschaart Achter de Vismarkt. Het echtpaar was opslag dood.”
Uit angst dat de hele stad zou worden platgeschoten werd op 14e mei besloten de bevolking te evacueren. Om vijf uur in de middag begon de vlucht van de Culemborgse bevolking (9000 mensen) richting Beusichem en Zoelmond. In de Culemborgse Courant van 25 mei 1940 schreef Otto de Beus: “Totdat in 1310 de kerk van Culemborg onafhankelijk van de parochiekerk van Beusichem werd was de kerk van Beusichem de moederkerk. In de nacht van 14 op 15 mei 1940 was het kerkgebouw van Beusichem gevuld met Culemborgse vluchtelingen en dat maakte op mij de indruk alsof angstige kinderen hun toevlucht zochten bij hun oude moeder.”
Gelukkig konden de Culemborgers al na één dag (Nederland capituleerde) naar huis terugkeren.

De oorlogswinter van 1943 was een erg strenge winter en de Lek vroor dicht. De ijsbreker Siberie moest de Lek weer bevaarbaar maken.

Op zaterdag 31 mei 1944 werd het station van Culemborg beschoten en werden er twee treinen geraakt. Hierbij vielen negen doden en vele gewonden. Ook ’s nachts werden er treinen aangevallen. Door het lichtschijn van de vuren van de stoomlocomotieven waren deze in de nacht goed zichtbaar voor de geallieerde vliegers. Er kwamen steeds meer geallieerde aanvallen op het veer en de spoorbrug, waardoor het steeds gevaarlijker werd om zich in het veerweggebied op te houden.

Op oudejaarsnacht 1944 voerden geallieerde jachtbommenwerpers een zware aanval uit op de spoorbrug. Hierbij werd de boog van de grote overspanning ernstig geraakt waardoor de brug gestut moest worden.

Op 29 april 1945 verschenen de eerste geallieerde vliegtuigen boven de stad voor voedseldroppings. De eerste pakketten bestonden uit chocolade-repen, theezakjes en biscuits.

Op 4 mei werd op radio Oranje bekend gemaakt dat Duitsland de volgende dag zou capituleren. Op 5 mei gingen een aantal ondergrondse, onder leiding van generaal Gramberg, naar de Ortskommandant om hem te vertellen dat het afgelopen was. Op dat moment liepen er in Culemborg twee gewapende partijen rond. De Binnenlandse Strijdkrachten en de soldaten van de Wehrmacht en leden van de Nederlandse SS. Op de foto, genomen bij de Binnenpoort, zien we in het midden duidelijk leden van de Binnenlandse Strijdkrachten en rechts een Duitse soldaat. Pas op 7 mei, namen de Canadezen de macht in handen.

Na de oorlog heeft de dankbare bevolking van Culemborg de gemeente Beusichem bovenstaande gedenksteen geschonken voor het feit dat zij in 1940 zo gastvrij door de Beusichemse bevolking waren opgevangen en ondergebracht. Voor de onthulling van deze gedenksteen, in het voormalige Beusichemse stadhuis, was de Culemborgse bevolking, net als in 1940, massaal naar Beusichem getrokken. Maar nu met beide plaatselijk muziekkorpsen voorop.

Tekst op de steen:
Uit dankbaarheid voor hulp en onderdak in oorlogstijd
is deze steen door Culemborg aan Beusichem geschonken